Poważna propozycja legislacyjna czy kolejny performance?

Stanowisko Stowarzyszenia Katechetów Świeckich w sprawie złożenia petycji przez inicjatywę #KonkordOut

W związku ze złożeniem w Sejmie petycji przez inicjatywę #KonkordOut, wzywającej do wypowiedzenia Konkordatu między Rzecząpospolitą Polską a Stolicą Apostolską, Stowarzyszenie Katechetów Świeckich wyraża stanowczy sprzeciw wobec prób podważania obowiązującego porządku konstytucyjnego pod hasłami ideologicznymi.

Konkordat jest umową międzynarodową zawartą zgodnie z art. 25 ust. 3 Konstytucji RP i stanowi element konstytucyjnego modelu relacji państwo–Kościół, opartego na zasadzie autonomii i wzajemnego poszanowania oraz współdziałania dla dobra wspólnego. Nie jest on przywilejem, lecz instrumentem stabilizacji relacji prawnych.

Debata o relacjach państwo–Kościół powinna być prowadzona w oparciu o obowiązujące przepisy prawa oraz fakty, z poszanowaniem pluralizmu światopoglądowego. W przestrzeni publicznej pojawiają się jednak tezy nieznajdujące oparcia ani w Konstytucji RP, ani w praktyce stosowania prawa – w szczególności sugestie o rzekomym ograniczaniu suwerenności państwa czy wyłączaniu odpowiedzialności prawnej duchownych.

Pragniemy podkreślić, że wolność sumienia i religii, w tym prawo rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami, podlega ochronie konstytucyjnej i międzynarodowej. Próby przedstawiania obowiązującego modelu jako zagrożenia dla świeckości państwa są uproszczeniem nieodpowiadającym rzeczywistości prawnej.

Z uwagi na formę i narrację towarzyszącą inicjatywie #KonkordOut nie sposób wykluczyć, że mamy do czynienia raczej z działaniem o charakterze symbolicznym lub medialnym – kolejnym performancem – niż z pogłębioną propozycją legislacyjną opartą na analizie skutków prawnych i międzynarodowych.

Stowarzyszenie Katechetów Świeckich stoi na stanowisku, że poważne kwestie ustrojowe wymagają odpowiedzialnej i merytorycznej debaty, a nie działań obliczonych na wywołanie krótkotrwałego efektu medialnego.

Powyższe stanowisko jest oparte na obowiązującym porządku konstytucyjnym i prawnym.

Zgodnie z art. 25 ust. 2 Konstytucji RP, władze publiczne w Rzeczypospolitej Polskiej zachowują bezstronność w sprawach przekonań religijnych, światopoglądowych i filozoficznych oraz zapewniają swobodę ich wyrażania w życiu publicznym.

1. Zasada bezstronności i autonomia państwa

Art. 25 ust. 3 stanowi, że stosunki między państwem a Kościołem katolickim określa umowa międzynarodowa zawarta ze Stolicą Apostolską oraz ustawy.

Konkordat jest zatem realizacją konstytucyjnej normy, a nie jej naruszeniem. Nie ustanawia on państwa wyznaniowego ani nie pozbawia Rzeczypospolitej suwerenności ustawodawczej.

Zgodnie z art. 8 ust. 1 Konstytucji RP, Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej. Każda umowa międzynarodowa, w tym Konkordat, podlega tej zasadzie.

2. Wolność sumienia i religii – edukacja

Art. 53 ust. 1 Konstytucji RP gwarantuje każdemu wolność sumienia i religii.

Art. 53 ust. 3 stanowi, że rodzice mają prawo do zapewnienia dzieciom wychowania i nauczania moralnego oraz religijnego zgodnie ze swoimi przekonaniami.

W świetle art. 12 ust. 1 Konkordatu, Rzeczpospolita Polska gwarantuje organizowanie nauki religii w publicznych szkołach i przedszkolach – zgodnie z wolą zainteresowanych.

Oznacza to, że nauczanie religii nie ma charakteru przymusowego, lecz realizuje konstytucyjne prawo rodziców i uczniów.

3. Odpowiedzialność karna i dostęp do akt

W przestrzeni publicznej pojawiają się twierdzenia, jakoby Konkordat uniemożliwiał organom ścigania prowadzenie postępowań wobec osób duchownych.

Konkordat nie zawiera przepisów wyłączających jurysdykcję polskich sądów ani organów ścigania w sprawach karnych.

Zgodnie z art. 1 Konkordatu, Rzeczpospolita Polska i Stolica Apostolska „współdziałają dla rozwoju człowieka i dobra wspólnego”, przy wzajemnym poszanowaniu autonomii i niezależności.

Odpowiedzialność karna w Polsce regulowana jest przez Kodeks karny i przepisy procesowe – mające zastosowanie wobec wszystkich obywateli bez wyjątku.

4. Finansowanie Kościoła

Konkordat nie ustanawia szczególnego, automatycznego systemu finansowania Kościoła katolickiego z budżetu państwa. Kwestie majątkowe i finansowe regulowane są ustawami krajowymi (m.in. ustawa o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego z 17 maja 1989 r.) oraz ogólnymi przepisami prawa podatkowego i administracyjnego.

5. Proces wyborczy i wolność słowa

Konstytucja RP w art. 54 ust. 1 gwarantuje wolność wyrażania poglądów oraz pozyskiwania i rozpowszechniania informacji.

Kościół – jak każda inna wspólnota religijna czy organizacja społeczna – uczestniczy w debacie publicznej w ramach tej wolności. Nie posiada konstytucyjnych ani ustawowych kompetencji wpływania na proces wyborczy w sensie instytucjonalnym.

6. Zasada proporcjonalności i stabilności umów międzynarodowych

Art. 9 Konstytucji RP nakłada na Rzeczpospolitą obowiązek przestrzegania wiążącego ją prawa międzynarodowego.

Wypowiedzenie umowy międzynarodowej wymaga zachowania procedury określonej w Konstytucji (art. 89 i 90) oraz w prawie międzynarodowym (Konwencja wiedeńska o prawie traktatów z 1969 r.).

W świetle zasady pacta sunt servanda, jednostronne i motywowane ideologicznie wypowiedzenie umowy międzynarodowej bez istotnych przesłanek prawnych może rodzić konsekwencje międzynarodowe.

Podsumowanie

Konkordat stanowi element konstytucyjnego modelu relacji państwo–Kościół w Polsce, opartego na zasadach:

• bezstronności światopoglądowej państwa,
• autonomii i wzajemnego poszanowania,
• ochrony wolności sumienia i religii,
• prawa rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami.

Stowarzyszenie Katechetów Świeckich stoi na stanowisku, że debata o relacjach państwo–Kościół powinna być prowadzona w oparciu o przepisy prawa oraz fakty, z zachowaniem konstytucyjnych zasad pluralizmu i dialogu społecznego.