Jak\u0105 rol\u0119 powinna odgrywa\u0107 edukacja religijna we wsp\u00f3\u0142czesnej europejskiej szkole? Jak odpowiada\u0107 na pytania m\u0142odych ludzi o sens, warto\u015bci, wiar\u0119 i \u015bwiatopogl\u0105d w spo\u0142ecze\u0144stwach, kt\u00f3re staj\u0105 si\u0119 coraz bardziej zr\u00f3\u017cnicowane?<\/p>\n\n\n\n
Na te pytania w swoim artykule \u201ePrawo cz\u0142owieka do zadawania pyta\u0144 egzystencjalnych. Edukacja religijna w szko\u0142ach w Europie\u201d<\/strong> odpowiada prof. Bert Roebben<\/strong> \u2013 teolog i wyk\u0142adowca Uniwersytetu w Bonn, a zarazem przewodnicz\u0105cy European Forum for Teachers of Religious Education (EFTRE)<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n Tekst powsta\u0142 w europejskim kontek\u015bcie, ale zawiera wiele w\u0105tk\u00f3w istotnych r\u00f3wnie\u017c dla polskiej debaty o miejscu religii w szkole. Autor zwraca uwag\u0119, \u017ce m\u0142odzi ludzie potrzebuj\u0105 przestrzeni, w kt\u00f3rej mog\u0105 stawia\u0107 pytania dotycz\u0105ce w\u0142asnego \u017cycia, warto\u015bci, sensu i transcendencji. Podkre\u015bla przy tym znaczenie dialogu, kompetencji w zakresie rozumienia r\u00f3\u017cnych \u015bwiatopogl\u0105d\u00f3w oraz autentycznego spotkania uczni\u00f3w o r\u00f3\u017cnych do\u015bwiadczeniach.<\/p>\n\n\n\n Szczeg\u00f3lne miejsce w refleksji prof. Roebbena zajmuje nauczyciel edukacji religijnej<\/strong>. Autor pyta o kompetencje, jakich potrzebuje wsp\u00f3\u0142czesny katecheta, oraz o spos\u00f3b przygotowania nauczycieli do pracy w \u015bwiecie naznaczonym r\u00f3\u017cnorodno\u015bci\u0105, migracj\u0105, przemianami kulturowymi i nowymi wyzwaniami stoj\u0105cymi przed m\u0142odym pokoleniem.<\/p>\n\n\n\n Publikujemy ten tekst z my\u015bl\u0105 o potrzebie szerszego europejskiego spojrzenia na edukacj\u0119 religijn\u0105<\/strong>. W Polsce dyskusja o religii w szkole cz\u0119sto koncentruje si\u0119 na rozwi\u0105zaniach organizacyjnych i prawnych. Tymczasem r\u00f3wnie wa\u017cne jest pytanie o to, czemu edukacja religijna ma s\u0142u\u017cy\u0107 i jak powinna odpowiada\u0107 na rzeczywiste pytania m\u0142odych ludzi.<\/p>\n\n\n\n Artyku\u0142 prof. Roebbena mo\u017ce by\u0107 dobrym punktem wyj\u015bcia do takiej refleksji oraz do rozmowy o przysz\u0142o\u015bci edukacji religijnej w Polsce i Europie.<\/p>\n\n\n\n Polskie t\u0142umaczenie przygotowa\u0142 Przemys\u0142aw B\u0105k, cz\u0142onek Stowarzyszenia Katechet\u00f3w \u015awieckich. Tekst publikujemy za zgod\u0105 autora.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Pytania egzystencjalne, przed kt\u00f3rymi staj\u0105 dzi\u015b m\u0142odzi ludzie, takie jak kryzys klimatyczny, wojna i poczucie niepewno\u015bci w Europie, s\u0105 przez nich odczuwane jako niezwykle pilne. Sprawiaj\u0105, \u017ce m\u0142odzi ludzie, b\u0119d\u0105cy w trudnej i wra\u017cliwej sytuacji, poszukuj\u0105 wsparcia psychicznego i duchowego, a niekt\u00f3rzy z nich tak\u017ce g\u0142\u0119bszych \u017ar\u00f3de\u0142 nadziei i uzdrowienia. Problemy te wymagaj\u0105 zar\u00f3wno wiedzy na temat religii i \u015bwiatopogl\u0105d\u00f3w, jak i uczenia si\u0119 poprzez do\u015bwiadczenie. Chodzi tu o poznawanie religijnych i niereligijnych postaw poprzez opowie\u015bci oraz dzia\u0142ania, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 je wyra\u017ca\u0107 i prze\u017cywa\u0107. \u201eZdrowe\u201d podej\u015bcie do edukacji religijnej (RE) daje mo\u017cliwo\u015b\u0107 odkrywania g\u0142\u0119bszego sensu egzystencjalnych trosk m\u0142odych ludzi oraz ich wymiaru transcendentnego, czyli wykraczaj\u0105cego poza codzienne, materialne do\u015bwiadczenie. Dyskusja ta wykracza poza pytanie, czy edukacja religijna powinna mie\u0107 charakter wyznaniowy, czy niewyznaniowy. Najwa\u017cniejsze jest uwzgl\u0119dnienie r\u00f3\u017cnorodnych postaw m\u0142odych ludzi, zar\u00f3wno tych, kt\u00f3rzy maj\u0105 do\u015bwiadczenia religijne, jak i tych, kt\u00f3rzy ich nie maj\u0105, w kontek\u015bcie niezwykle zr\u00f3\u017cnicowanych spo\u0142ecze\u0144stw europejskich. M\u0142odzi ludzie maj\u0105 prawo zadawa\u0107 pytania egzystencjalne. Odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do idei nowych \u201ekosmicznych powi\u0105za\u0144\u201d filozofa Charlesa Taylora, zastanawiam si\u0119, w jaki spos\u00f3b edukacja religijna powinna na nowo przemy\u015ble\u0107 i umocni\u0107 te g\u0142\u0119bokie, egzystencjalne nurty, kt\u00f3re s\u0105 obecne w \u017cyciu wsp\u00f3\u0142czesnej m\u0142odzie\u017cy.<\/p>\n\n\n\n Niniejszy tekst jest pr\u00f3b\u0105 po\u0142\u0105czenia r\u00f3\u017cnych, z\u0142o\u017conych perspektyw. Koncentruj\u0119 si\u0119 kolejno na trzech zagadnieniach:<\/p>\n\n\n\n Tekst ten opiera si\u0119 na mojej pracy w trzech obszarach: jako przewodnicz\u0105cego Europejskiego Forum Nauczycieli Edukacji Religijnej, jako wyk\u0142adowcy kszta\u0142c\u0105cego nauczycieli edukacji religijnej na Uniwersytecie w Bonn w Niemczech oraz jako teologa akademickiego, kt\u00f3ry dostrzega znaczenie swojej pracy dla \u017cycia publicznego.<\/p>\n\n\n\n W europejskim systemie edukacji wi\u0119kszo\u015b\u0107 pa\u0144stw, z wyj\u0105tkiem Albanii i znacznej cz\u0119\u015bci Francji, oferuje dzieciom i m\u0142odzie\u017cy w szko\u0142ach okre\u015blone formy edukacji religijnej i \u015bwiatopogl\u0105dowej. W zale\u017cno\u015bci od organizacji systemu edukacji i program\u00f3w nauczania edukacja religijna lub \u015bwiatopogl\u0105dowa jest realizowana jako przedmiot szkolny. Czasami \u0142\u0105czy si\u0119 j\u0105 z edukacj\u0105 obywatelsk\u0105 i przygotowaniem do \u017cycia w demokracji, a niekiedy odbywa si\u0119 we wsp\u00f3\u0142pracy z Ko\u015bcio\u0142ami i lokalnymi wsp\u00f3lnotami religijnymi. Zawsze jednak musi by\u0107 zgodna z rol\u0105 szko\u0142y jako przestrzeni publicznej oraz z warto\u015bciami, na kt\u00f3rych opiera si\u0119 jej funkcjonowanie. Czy oznacza to, \u017ce B\u00f3g zapewni\u0142 sobie miejsce w europejskich szko\u0142ach, na \u0142awkach szkolnych, w programach nauczania i podr\u0119cznikach, a tak\u017ce w umys\u0142ach nauczycieli i uczni\u00f3w? Nie. M\u00f3wi\u0105c \u015bci\u015ble, B\u00f3g nie nale\u017cy do publicznej przestrzeni szko\u0142y. Jest przecie\u017c \u201eDeus semper maior\u201d, co oznacza, \u017ce zawsze przekracza ludzkie wyobra\u017cenia i rozwa\u017cania. Jednak refleksja nad Bogiem jako elementem kulturowej historii poszczeg\u00f3lnych ludzi i wsp\u00f3lnot, nad napi\u0119ciami i powi\u0105zaniami mi\u0119dzy religiami w zglobalizowanym \u015bwiecie oraz nad nieustannym poszukiwaniem transcendencji w spo\u0142ecze\u0144stwie postmodernistycznym jak najbardziej nale\u017cy do tematyki szkolnej. Dzieci i m\u0142odzie\u017c maj\u0105 prawo do rzetelnych i wiarygodnych informacji na te tematy. Maj\u0105 r\u00f3wnie\u017c prawo do tego, by \u201ewsp\u00f3lnie rozwija\u0107 nasze cz\u0142owiecze\u0144stwo\u201d razem z osobami wierz\u0105cymi i niewierz\u0105cymi w swojej klasie, a tak\u017ce odkrywa\u0107 i pog\u0142\u0119bia\u0107 w\u0142asny wk\u0142ad w to wsp\u00f3lne d\u0105\u017cenie. Na tym polega prawdziwy sens niemieckiego poj\u0119cia \u201eBildung\u201d \u2013 rozumienie swojego miejsca w spo\u0142ecze\u0144stwie jako wyj\u0105tkowej jednostki ludzkiej oraz wnoszenie tej wyj\u0105tkowej warto\u015bci do wsp\u00f3lnego dobra.<\/p>\n\n\n\n Liczne projekty badawcze i publikacje naukowe opisuj\u0105 sytuacj\u0119 wyj\u015bciow\u0105, cele, tre\u015bci, procesy uczenia si\u0119 oraz rezultaty edukacji religijnej w skali europejskiej. Silne tradycje badawcze zwi\u0105zane z edukacj\u0105 religijn\u0105 uwzgl\u0119dniaj\u0105c\u0105 wiele wyzna\u0144 i religii, rozwijane w Wielkiej Brytanii i krajach nordyckich, oraz tradycje edukacji religijnej opartej na konkretnym wyznaniu, obecne w Europie Zachodniej i \u015arodkowej, wzajemnie si\u0119 konfrontuj\u0105. Prowadzi to do powstawania synergii, ale cz\u0119sto r\u00f3wnie\u017c do oporu. Potrzebna jest bardziej systematyczna i d\u0142ugofalowa wymiana do\u015bwiadcze\u0144 oraz mi\u0119dzynarodowy transfer wiedzy. Dzi\u0119ki temu mo\u017cna lepiej zrozumie\u0107, jakie rozwi\u0105zania w edukacji religijnej przynosz\u0105 efekty, a kt\u00f3re nie dzia\u0142aj\u0105. Na poziomie praktyki szkolnej istnieje wiele bada\u0144 empirycznych uwzgl\u0119dniaj\u0105cych lokalny kontekst, koncepcji dydaktycznych oraz modeli dzia\u0142ania. Jednak wsp\u00f3\u0142praca i wzajemne uczenie si\u0119 mi\u0119dzy r\u00f3\u017cnymi kontekstami, projektami, koncepcjami i modelami pozostawiaj\u0105 wiele do \u017cyczenia. Szczeg\u00f3lnie godny ubolewania jest fakt, \u017ce na poziomie europejskim komunikacja mi\u0119dzy niemiecko- i angloj\u0119zycznymi badaczami edukacji religijnej a badaczami z kraj\u00f3w Europy Wschodniej i Po\u0142udniowej jest tak trudna.<\/p>\n\n\n\n W innych publikacjach pr\u00f3bowa\u0142em po\u0142\u0105czy\u0107 te tradycje badawcze w model \u201euczenia si\u0119 w obecno\u015bci drugiego cz\u0142owieka\u201d. Ludzie mog\u0105 wzajemnie wzmacnia\u0107 sw\u00f3j rozw\u00f3j osobisty. Mog\u0105 pomaga\u0107 sobie nawzajem w pe\u0142ni rozwijaniu swojego cz\u0142owiecze\u0144stwa. Nauczyciele mog\u0105 wspiera\u0107 ten proces w klasie. Kluczowym poj\u0119ciem jest dialog. Polega on na pozostawaniu blisko w\u0142asnego kontekstu i historii rodzinnej, a jednocze\u015bnie na wsp\u00f3lnym poszukiwaniu w tych historiach uniwersalnych temat\u00f3w dotycz\u0105cych wszystkich ludzi. Dzi\u0119ki temu mo\u017ce powsta\u0107 nowa, warto\u015bciowa wi\u0119\u017a. Ludzie s\u0105 wra\u017cliwi i podatni na zranienie w\u0142a\u015bnie ze wzgl\u0119du na to, czym si\u0119 od siebie r\u00f3\u017cni\u0105. Potrzebuj\u0105 siebie nawzajem, aby dojrzewa\u0107 i uczy\u0107 si\u0119 rozumie\u0107 w\u0142asne, wyj\u0105tkowe historie w \u015bwietle wsp\u00f3lnych, podstawowych opowie\u015bci o cz\u0142owieku, kt\u00f3re s\u0105 reprezentowane przez innych uczni\u00f3w w klasie. W edukacji religijnej wa\u017cne jest, aby w dialogu mog\u0142o uczestniczy\u0107 jak najwi\u0119cej os\u00f3b, r\u00f3wnie\u017c uczniowie niewierz\u0105cy. Wymaga to wsp\u00f3lnego j\u0119zyka, czyli \u201ekompetencji w zakresie rozumienia \u015bwiatopogl\u0105d\u00f3w\u201d. Chodzi o g\u0142\u0119bok\u0105 struktur\u0119 gramatyczn\u0105, kt\u00f3ra mo\u017ce przejawia\u0107 si\u0119 w bardzo r\u00f3\u017cnych formach j\u0119zykowych, jak wyja\u015bnia j\u0119zykoznawca Noam Chomsky. Kompetencje te umo\u017cliwiaj\u0105 omawianie, komunikowanie i rozumienie r\u00f3\u017cnic przez wszystkie strony. Mog\u0105 r\u00f3wnie\u017c prowadzi\u0107 do wzbogacenia w\u0142asnego punktu widzenia.<\/p>\n\n\n\n Uczenie si\u0119 w obecno\u015bci innych, do\u015bwiadczane w codziennym, rzeczywistym kontek\u015bcie \u201eglobalnej klasy\u201d i jej specyficznych \u201eburz hermeneutycznych\u201d, obejmuje trzy etapy uczenia si\u0119: poznawanie religii, uczenie si\u0119 od religii oraz uczenie si\u0119 w religii i poprzez religi\u0119. Poni\u017cszy schemat celowo podkre\u015bla wymiar \u201emi\u0119dzy\u201d w procesie uczenia si\u0119. Kompetencje, dialog i do\u015bwiadczenie rozwijaj\u0105 si\u0119 poprzez spotkania w r\u00f3\u017cnych kontekstach, kt\u00f3re odbywaj\u0105 si\u0119 w klasie \u2013 w kontakcie z tradycjami, innymi uczniami oraz samym sob\u0105.<\/p>\n\n\n\n Wsp\u00f3\u0142czesny \u015bwiat m\u0142odych ludzi staje si\u0119 coraz szerszy i bardziej zr\u00f3\u017cnicowany dzi\u0119ki mobilno\u015bci, migracji i mediom. Dlatego potrzebujemy opowiadania historii (kim jestem i jaka jest moja wyj\u0105tkowa, wra\u017cliwa historia?) oraz budowania wsp\u00f3lnoty (jak mog\u0119 sta\u0107 si\u0119 bli\u017anim dla innych i jak oni mog\u0105 sta\u0107 si\u0119 bli\u017animi dla mnie?). Ludzie s\u0105 wra\u017cliwi ze wzgl\u0119du na dziel\u0105ce ich r\u00f3\u017cnice. Potrzebuj\u0105 siebie nawzajem i dialogu, aby dojrzewa\u0107 oraz uczy\u0107 si\u0119 rozumie\u0107 wyj\u0105tkowo\u015b\u0107 i krucho\u015b\u0107 w\u0142asnego j\u0119zyka ojczystego, uwzgl\u0119dniaj\u0105c wsp\u00f3ln\u0105 gramatyk\u0119 lub wsp\u00f3lne \u201estruktury egzystencjalne\u201d, a jednocze\u015bnie s\u0142uchaj\u0105c siebie nawzajem. Wa\u017cne jest, aby w edukacji \u015bwiatopogl\u0105dowej jak najwi\u0119cej os\u00f3b mog\u0142o uczestniczy\u0107 w dialogu opartym na do\u015bwiadczeniach egzystencjalnych, w tym r\u00f3wnie\u017c osoby niewierz\u0105ce. Po\u0142\u0105czenie pog\u0142\u0119bionego dostrzegania r\u00f3\u017cnic z szerokim dialogiem, a tak\u017ce indywidualnej wizji \u017cycia danej osoby ze wsp\u00f3lnym procesem poszukiwania, w kt\u00f3rym uczestnicz\u0105 wszyscy uczniowie w klasie, wymaga nowych kompetencji od przysz\u0142ych nauczycieli edukacji religijnej. Uwa\u017cam, \u017ce mo\u017ce w tym pom\u00f3c dydaktyka performatywna. Jest to aktywizuj\u0105cy proces uczenia si\u0119 przez do\u015bwiadczenie, kt\u00f3ry rozpoczyna si\u0119 od sytuacji bez wyj\u015bcia, r\u00f3\u017cnic i braku wiedzy, a nast\u0119pnie wykonuje krok w kierunku poszukuj\u0105cego procesu uczenia si\u0119.<\/p>\n\n\n\n Jakie s\u0105 tego konsekwencje dla nauczycieli i kszta\u0142cenia nauczycieli? Uwa\u017cam, \u017ce potrzebujemy \u201eperformatywnych modeli kszta\u0142cenia nauczycieli\u201d. Dzi\u0119ki nim nauczyciele, jako \u201ezranieni uzdrowiciele\u201d (okre\u015blenie Carla Gustava Junga), b\u0119d\u0105 nie tylko dostrzega\u0107 trudne sytuacje i r\u00f3\u017cnice, lecz tak\u017ce b\u0119d\u0105 potrafili je wyra\u017ca\u0107 i pobudza\u0107 do ich odkrywania poprzez ekspresj\u0119 oraz uciele\u015bnione formy przekazu. U podstaw performatywnego i narracyjnego charakteru edukacji religijnej le\u017cy radykalne za\u0142o\u017cenie egzystencjalne: podstawowa struktura ludzkiego istnienia ma charakter duchowy. \u201eStaj\u0119 si\u0119 coraz bardziej sob\u0105 w spotkaniu z innymi, kt\u00f3re jest wra\u017cliwe i wolne od przemocy. To samo dotyczy drugiej strony \u2013 moje prawdziwe \u201eja\u201d jest niezb\u0119dne do takiego spotkania. Bez r\u00f3\u017cnic nie ma spotkania. Bez spotkania nie ma r\u00f3\u017cnic. Ta ludzka, oparta na etyce struktura jest sama w sobie duchowa. G\u0142\u0119boko odkrywam i przyjmuj\u0119 to, kim jestem\u201d.<\/p>\n\n\n\n Od nauczyciela, wyst\u0119puj\u0105cego w roli \u201ezranionego uzdrowiciela\u201d, wymaga si\u0119 moralnej integralno\u015bci i odporno\u015bci duchowej, aby m\u00f3g\u0142 ostro\u017cnie prowadzi\u0107 proces uczenia si\u0119 na lekcjach edukacji religijnej. W obliczu wielkich kryzys\u00f3w naszych czas\u00f3w jest to ogromne wyzwanie. Jak nauczyciel mo\u017ce realizowa\u0107 w\u0142asn\u0105, pe\u0142n\u0105 sensu wizj\u0119 \u017cycia? Jak mo\u017ce pomaga\u0107 innym odnajdywa\u0107 kierunek i sens, nie zmuszaj\u0105c uczni\u00f3w do pod\u0105\u017cania drog\u0105, kt\u00f3ra jemu samemu wydaje si\u0119 w\u0142a\u015bciwa? To otwarte pytanie, kt\u00f3re wymaga dalszego dialogu w ramach program\u00f3w kszta\u0142cenia nauczycieli oraz w pokojach nauczycielskich. Opowiadam si\u0119 za przeznaczeniem wi\u0119kszej ilo\u015bci czasu na rozmowy nauczycieli o warto\u015bciach, normach i \u017ar\u00f3d\u0142ach inspiracji, zamiast wype\u0142niania ich plan\u00f3w spotka\u0144 nadmiarem spraw praktycznych i organizacyjnych. Wed\u0142ug kanadyjskiego filozofa Charlesa Taylora, kt\u00f3ry porusza te kwestie w swojej ksi\u0105\u017cce \u201eKosmiczne powi\u0105zania\u201d, wyzwanie stoj\u0105ce przed wsp\u00f3\u0142czesnymi spo\u0142ecze\u0144stwami, a tak\u017ce klasami szkolnymi, jest ogromne. Potrzebujemy nie tylko nowej, uniwersalnej \u201egramatyki\u201d religijnej, kt\u00f3ra \u0142\u0105czy\u0142aby i anga\u017cowa\u0142a prywatne, religijne j\u0119zyki ojczyste. Potrzebujemy r\u00f3wnie\u017c nowej \u201epoezji\u201d lub tw\u00f3rczo\u015bci poetyckiej w obr\u0119bie istniej\u0105cych j\u0119zyk\u00f3w ojczystych \u2013 co przedstawia powy\u017cszy schemat. Taylor podejmuje pytanie o to, jak na nowo nawi\u0105za\u0107 wi\u0119\u017a z otaczaj\u0105cym nas \u015bwiatem, jak przezwyci\u0119\u017cy\u0107 jego \u201eodczarowanie\u201d i ponownie odkry\u0107 przestrze\u0144 po\u015bredni\u0105, czyli \u201emi\u0119dzyprzestrze\u0144\u201d, znajduj\u0105c\u0105 si\u0119 pomi\u0119dzy tym, co si\u0119 nam ukazuje, a tym, czym rzeczy naprawd\u0119 s\u0105. Nie chodzi tu o kartezja\u0144skie, empiryczne spojrzenie na rzeczywisto\u015b\u0107, lecz o perspektyw\u0119 poetyck\u0105 i intuicyjn\u0105. Ludzie otrzymali mo\u017cliwo\u015b\u0107 ponownego odkrywania i pog\u0142\u0119biania tej \u201emi\u0119dzyprzestrzeni\u201d, opieraj\u0105c si\u0119 na pragnieniu transcendencji, kt\u00f3re zawsze by\u0142o w nich obecne. Mog\u0105 to robi\u0107 poprzez j\u0119zyk, rozumiany jako poetyckie uj\u0119cie rzeczywisto\u015bci (niem. \u201eDichtung\u201d), a tak\u017ce poprzez muzy, sztuk\u0119 i tw\u00f3rczo\u015b\u0107 artystyczn\u0105. Te g\u0142\u0119bokie do\u015bwiadczenia \u201emusz\u0105 zosta\u0107 wydobyte z nas dzi\u0119ki pot\u0119\u017cnej wizji rzeczywisto\u015bci\u201d. Kiedy zostan\u0105 ju\u017c wyra\u017cone, powinny by\u0107 r\u00f3wnie\u017c weryfikowane w rozmowach mi\u0119dzy lud\u017ami. Wymaga to \u201ein\u017cynierii spo\u0142ecznej\u201d, czyli \u015bwiadomego kszta\u0142towania relacji spo\u0142ecznych, prawdziwego s\u0142uchania siebie nawzajem oraz s\u0142uchania tego, w jaki spos\u00f3b inni nadaj\u0105 sens swojemu \u017cyciu jako to\u017csamo\u015bciom budowanym poprzez opowie\u015bci. Chodzi r\u00f3wnie\u017c o to, aby \u201eod\u0142o\u017cy\u0107 ci\u0119\u017car nienawi\u015bci\u201d i wyruszy\u0107 w drog\u0119 ku etycznemu spe\u0142nieniu, do kt\u00f3rego prowadz\u0105 nas nasze ludzkie potrzeby i natura. Dobro\u0107 pojawia si\u0119 tam, gdzie ludzie pracuj\u0105 nad w\u0142asnym, nawet niewielkim dobrem. Pi\u0119kno pojawia si\u0119 tam, gdzie ludzie pracuj\u0105 nad w\u0142asnymi, ma\u0142ymi opowie\u015bciami o \u017cyciu. Prawda pojawia si\u0119 wtedy, gdy ludzie dziel\u0105 si\u0119 swoimi do\u015bwiadczeniami i wsp\u00f3lnie dochodz\u0105 do nowych, trwa\u0142ych rozumie\u0144 etycznych. Koncepcja Charlesa Taylora zas\u0142uguje na refleksj\u0119 i wypr\u00f3bowanie w programach kszta\u0142cenia nauczycieli edukacji religijnej. Dzieci zadaj\u0105 g\u0142\u0119bokie pytania, a m\u0142odzi ludzie oczekuj\u0105 od nauczycieli edukacji religijnej autentycznych postaw. To radykalne, egzystencjalne poszukiwanie, kt\u00f3re podejmuje m\u0142ode pokolenie, zas\u0142uguje na sp\u00f3jne filozoficzne i teologiczne perspektywy nadziei i uzdrowienia.<\/p>\n\n\n\n Mam nadziej\u0119, \u017ce dyskusja wywo\u0142ana przez ten artyku\u0142 doprowadzi do pog\u0142\u0119bionej refleksji nad napi\u0119ciem mi\u0119dzy teologi\u0105 a religioznawstwem w edukacji religijnej, a tak\u017ce nad napi\u0119ciem mi\u0119dzy wiedz\u0105 o religiach a uczeniem si\u0119 poprzez do\u015bwiadczenie, opowiadanie historii i dzia\u0142anie. Chodzi o uwzgl\u0119dnienie rzeczywistych, prze\u017cywanych postaw uczni\u00f3w, zar\u00f3wno religijnych, jak i niereligijnych, w klasie szkolnej. \u201eZdrowe\u201d podej\u015bcie do edukacji religijnej daje mo\u017cliwo\u015b\u0107 odkrywania transcendentnego wymiaru egzystencjalnych trosk m\u0142odych ludzi. G\u0142\u0119boko zakorzeniona we wsp\u00f3\u0142czesnych problemach spo\u0142ecznych i kulturowych jest ludzka t\u0119sknota za zaufaniem, jasno\u015bci\u0105 i zaanga\u017cowaniem. Jest to podstawowe prawo cz\u0142owieka. Uwa\u017cam, \u017ce europejska edukacja religijna musi na nowo przemy\u015ble\u0107 i umocni\u0107 swoj\u0105 rol\u0119 w obliczu tej g\u0142\u0119bokiej, ludzkiej t\u0119sknoty.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Prof. Bert Roebben o edukacji religijnej w Europie, prawie m\u0142odych do pyta\u0144 egzystencjalnych i wyzwaniach stoj\u0105cych przed nauczycielami religii.<\/p>","protected":false},"author":36,"featured_media":1457,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[153,157,35,27,151,152,24,155,60,126,154,13,44,156],"class_list":["post-1451","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","tag-bert-roebben","tag-dialog","tag-edukacja","tag-edukacja-religijna","tag-eftre","tag-europa","tag-katecheza","tag-ksztalcenie-nauczycieli","tag-mlodziez","tag-nauczyciele-religii","tag-pytania-egzystencjalne","tag-religia-w-szkole","tag-stowarzyszenie-katechetow-swieckich","tag-swiatopoglad"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t
\n\n\n\nPrawo cz\u0142owieka do zadawania pyta\u0144 egzystencjalnych<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
Edukacja religijna w szko\u0142ach w Europie<\/strong><\/h4>\n\n\n\n
Bert Roebben<\/em><\/h5>\n\n\n\n
Streszczenie<\/strong><\/h6>\n\n\n\n
Wst\u0119p<\/strong><\/h6>\n\n\n\n
\n
1. Edukacja religijna w Europie: zaproszenie do radykalnego egzystencjalizmu?<\/strong><\/h6>\n\n\n\n
\u201eUczenie si\u0119 w obecno\u015bci drugiego cz\u0142owieka\u201d<\/td><\/tr> Poznawanie religii<\/td> Uczenie si\u0119 od religii<\/td> Uczenie si\u0119 w religii i poprzez religi\u0119<\/td><\/tr> Kompetencje w zakresie rozumienia r\u00f3\u017cnych \u015bwiatopogl\u0105d\u00f3w<\/td> Dialog mi\u0119dzy r\u00f3\u017cnymi \u015bwiatopogl\u0105dami<\/td> Do\u015bwiadczenie r\u00f3\u017cnych \u015bwiatopogl\u0105d\u00f3w<\/td><\/tr> Gramatyka<\/td> Dialog<\/td> J\u0119zyk ojczysty<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n 2. Kszta\u0142cenie nauczycieli edukacji religijnej w Europie: prze\u017cywanie r\u00f3\u017cnic poprzez dialog<\/strong><\/h6>\n\n\n\n
3. Nowe \u201ekosmiczne powi\u0105zania\u201d? Radykalny egzystencjalizm i transcendencja<\/em><\/strong><\/h6>\n\n\n\n
Zako\u0144czenie<\/strong><\/h6>\n\n\n\n